പാകിസ്ഥാൻ, പ്രധാനമന്ത്രി ഇമ്രാൻ ഖാൻ പുറത്താവുന്നതോടെ ഒറ്റ പ്രധാനമന്ത്രിയും കാലം തികയ്ക്കാത്ത രാജ്യമായി തുടരുകയാണ്. അവിശ്വാസ പ്രമേയത്തോടെ പുറത്താവുന്ന ആദ്യത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി എന്ന പദവിയാണ് ഇമ്രാൻ ഖാന് വിശേഷമായി കിട്ടിയിരിക്കുന്നത്. 2018 മുതൽ പ്രധാനമന്ത്രിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച ഖാൻ ഏപ്രിൽ മൂന്നിന് അവിശ്വാസ വോട്ട് നേരിടേണ്ടതായിരുന്നു. അതിൽ പരാജയപ്പെടുമെന്ന് ഉറപ്പായപ്പോൾ തൻ്റെ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് പിന്മാറുകയും പാർലമെന്റ് പിരിച്ചുവിടാൻ രാഷ്ട്രപതിയോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് തയ്യാറെടുക്കാൻ രാജ്യത്തോട് പറയുകയും കൂടി ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് പിൻമാറിയത്. എന്നാൽ പിരിച്ചു വിടൽ നിർദ്ദേശവും നടപ്പായില്ല. അധികാര മാറ്റത്തിൻ്റെ അവസാന ഓവർ വരെ പിടിച്ചു നിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞെന്ന് മാത്രമാണ് ഇമ്രാന്റെ കാര്യത്തിലുള്ള ചെറിയൊരു മാറ്റം.
നാടകീയം
ദേശീയസഭയില് പ്രതിപക്ഷംകൊണ്ടുവന്ന അവിശ്വാസപ്രമേയം ശനിയാഴ്ച രാത്രി പന്ത്രണ്ടേമുക്കാലോടെ പാസായത്. സ്പീക്കറുടെ സഹായത്തോടെ അവിശ്വാസപ്രമേയത്തിന്മേലുള്ള വോട്ടെടുപ്പ് നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോവുക എന്നതായിരുന്നു ശനിയാഴ്ച രാവിലെമുതല് ഇമ്രാന് പയറ്റിയ തന്ത്രം. സഭ പലതവണ നിര്ത്തിവെക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ പ്രതിപക്ഷം സുപ്രീംകോടതിയെ സമീപിച്ചു. വോട്ടെടുപ്പ് നടത്താത്തതില് അതൃപ്തി പ്രകടമാക്കി രാത്രിതന്നെ കോടതി ചേര്ന്നതോടെയാണ് വോട്ടെടുപ്പ് നടത്തിയത്. വോട്ടെടുപ്പിന് തൊട്ടുമുന്പ് സ്പീക്കര് അസദ് കൈസറും ഡെപ്യൂട്ടി സ്പീക്കര് ഖാസിം സൂരിയും രാജിവെച്ചു. തുടര്ന്ന് മുതിര്ന്ന അംഗം അയാസ് സാദിഖാണ് വോട്ടെടുപ്പ് നടപടി നിയന്ത്രിച്ചത്. ഭരണപക്ഷ അംഗങ്ങള് വോട്ടെടുപ്പില്നിന്ന് വിട്ടുനിന്നതോടെ ഇമ്രാന് വീണു.
1947-ൽ പാകിസ്ഥാൻ ഒരു സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായി മാറിയതിനുശേഷം, രാജ്യത്തെ ഒരു പ്രധാനമന്ത്രി പോലും അധികാരത്തിന്റെ മുഴുവൻ കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കിയിട്ടില്ല. സൈന്യം അധികാരം നിയന്ത്രിക്കുകയും വിദേശനയത്തിലും സുരക്ഷാ മുൻഗണനകളിലും ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കാഴ്ചകളായിരുന്നു.
തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയായ ലിയാഖത്ത് അലി ഖാന് കാലാവധി പൂര്ത്തിയാകാന് ഒരുവര്ഷം ശേഷിക്കെ 1951ല് കൊല്ലപ്പെട്ടു. പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യം കലങ്ങിമറിഞ്ഞു. 1956 വരെയുള്ള ആറ് വര്ഷ കാലയളവില് പാകിസ്താനില് നാല് പ്രധാനമന്ത്രിമാര് മാറിമാറി അധികാരത്തിലെത്തി.
പാകിസ്ഥാൻ എന്ന രാജ്യം നാല് സൈനിക അട്ടിമറികൾ നേരിട്ടിട്ടുണ്ട്, മറ്റ് പല ശ്രമങ്ങളും പരാജയപ്പെട്ടു. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ സൈനിക ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ചെലവഴിച്ചു. സിവിലിയൻ ഗവൺമെന്റുകൾക്ക് കീഴിൽ പോലും, രാജ്യത്തിന്റെ സൈനിക ജനറൽമാർ വലിയ അധികാരം പ്രയോഗിക്കുകയും ജനാധിപത്യത്തിൽ കടന്നു കയറുകയും ചെയ്തു. പാകിസ്ഥാന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെ ബാധിച്ചിരിക്കുന്ന അസ്ഥിരതയുടെ മാതൃക പലപ്പോഴും ഭരണകക്ഷിയും – പ്രത്യേകിച്ച് പ്രധാനമന്ത്രിയും – സൈന്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്താൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടു.
കൊല്ലപ്പെട്ടവർ
പ്രധാനമന്ത്രി പദവിയിലിരിക്കെ രണ്ട് പ്രധാനമന്ത്രിമാര് ഇതുവരെ പാകിസ്താനില് കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആദ്യപ്രധാനമന്ത്രിയായ ലിയാഖത്ത് അലി ഖാന് അധികാരത്തില് നാല് വര്ഷവും 63 ദിവസവും പൂര്ത്തിയാക്കിയതിന് പിന്നാലെയാണ് കൊല്ലപ്പെടുന്നത്. മിലിട്ടറി ജനറല് തടവിലാക്കിയതിന് പിന്നാലെ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന സുല്ഫിക്കര് അലി ഭൂട്ടോ 1977ല് കൊല്ലപ്പെട്ടു. പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കാനിരിക്കെ 2008ല് റാവല്പ്പിണ്ടിയില്നടന്ന റാലിയില് മുമ്പ് രണ്ട് തവണ പ്രധാനമന്ത്രിയായ ബേനസീര് ഭൂട്ടോ ചാവേര് ആക്രമണത്തിലും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ദീർഘകാലം ഇരുന്നത് ഗിലാനി
2008 മാര്ച്ച് മുതല് 2012 വരെ ജൂണ് വരെ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന യൂസഫ് റാസ ഗിലാനിയാണ് പാകിസ്താനില് ഏറ്റവും കൂടുതല് കാലം ഭരണത്തിലിരുന്ന പ്രധാനമന്ത്രി. നാല് വര്ഷവും 86 ദിവസവും അദ്ദേഹം പ്രധാനമന്ത്രിയായി തുടര്ന്നു.
പാതിവഴി ഇറങ്ങിയ പ്രധാനമന്ത്രിമാർ
ലിയാഖത്ത് അലി ഖാൻ
1947-ൽ ലിയാഖത്ത് അലി ഖാൻ ആയിരുന്നു പാക്കിസ്ഥാന്റെ സ്ഥാപക പ്രധാനമന്ത്രി.
പാകിസ്ഥാൻ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാവും മുസ്ലീം ലീഗ് നേതാവും ധനമന്ത്രിയുമായ അദ്ദേഹത്തെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന 1947-ൽ രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപക പ്രധാനമന്ത്രിയായി നിയമിച്ചു. 1951 ഒക്ടോബർ 6 ന് റാവൽപിണ്ടിയിലെ കമ്പനി ബാഗിൽ ഒരു റാലിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യവെ ആദ്യ പാകിസ്ഥാൻ പ്രധാനമന്ത്രിയെ ഒരു അഫ്ഗാൻ സ്വദേശി വധിച്ചു. 1947 ആഗസ്ത് 14 ന് അധികാരമേറ്റ് 4 വർഷവും 63 ദിവസവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷമാണ് അദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടത്.
ഖവാജ നിസാമുദ്ദീൻ
പാക്കിസ്ഥാന്റെ ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ മരണശേഷം, ഗവർണർ ജനറലായിരുന്ന ഖവാജ നിസാമുദ്ദീൻ സ്ഥാനമേറ്റെടുത്തു. ലാഹോറിലും കിഴക്കൻ പാക്കിസ്ഥാനിലുമുണ്ടായ വ്യാപകമായ കലാപങ്ങളും പ്രക്ഷോഭങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ പേരിൽ ഗവർണർ ജനറൽ ഗുലാം മുഹമ്മദ് അദ്ദേഹത്തെ പിന്നീട് പിരിച്ചുവിട്ടു. 1953 ഏപ്രിൽ 7 വരെ അദ്ദേഹം വെറും 1 വർഷവും 182 ദിവസവും മാത്രം അദ്ദേഹം പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് തുടർന്നു.
മുഹമ്മദ് അലി ബോഗ്ര
ഗവർണർ ജനറൽ ഗുലാം മുഹമ്മദ് അടുത്ത പ്രധാനമന്ത്രിയായി നയതന്ത്രജ്ഞനായ മുഹമ്മദ് അലി ബോഗ്രയെ നിയമിച്ചു. ഗുലാം മുഹമ്മദാണ് അദ്ദേഹത്തെ വ്യക്തിപരമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചതെങ്കിലും, 1954-ലെ ഇന്ത്യ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്ടിൽ ഭേദഗതി വരുത്തി ഗവർണർ ജനറലിന്റെ അധികാരങ്ങൾ തടയാനുള്ള ബോഗ്രയുടെ ശ്രമത്തിന്റെ ഫലമായി, ആ വർഷം അവസാനം ഭരണഘടനാ അസംബ്ലി പിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടു. സിന്ധ് ഹൈക്കോടതി ഈ നീക്കം നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു, എന്നാൽ ഭരണഘടനാ അസംബ്ലി നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ട് ഫെഡറൽ കോടതി ഇത് അസാധുവാക്കി.
അതിനിടെ, പ്രതിരോധ മന്ത്രിയെന്ന നിലയിൽ കരസേനാ മേധാവി അയൂബ് ഖാൻ ഉൾപ്പെടെ രാഷ്ട്രപതി തിരഞ്ഞെടുത്ത വ്യക്തികൾ രൂപീകരിച്ച ക്യാബിനറ്റിന് നേതൃത്വം നൽകാൻ ബോഗ്ര നിർബന്ധിതനായി. 1955ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മുസ്ലീം ലീഗിന് ഭൂരിപക്ഷം നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും ബൊഗ്ര സഖ്യസർക്കാരിലൂടെ തിരിച്ചെത്തി. എന്നിരുന്നാലും, അസുഖബാധിതനായ ഗുലാം മുഹമ്മദിന് പകരം ഇസ്കന്ദർ മിർസ പ്രസിഡന്റായി സ്ഥാനമേറ്റതിന് ശേഷം, ബൊഗ്രയുടെ ദിവസങ്ങൾ എണ്ണപ്പെട്ടു. 1955 ഓഗസ്റ്റ് 12-ന് അദ്ദേഹം രാജിവെക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി.
ചൗധരി മുഹമ്മദ് അലി
1905-ൽ പഞ്ചാബിൽ ജനിച്ച ചൗധരി മുഹമ്മദ് അലി, 1956-ൽ പാക്കിസ്ഥാന്റെ ഭരണഘടന രൂപീകരിക്കാൻ സഹായിച്ച വ്യക്തിയാണ്. എന്നിരുന്നാലും, മുസ്ലീം ലീഗ് അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ തിരിയുകയും മന്ത്രിസഭയിൽ നിന്ന് അംഗങ്ങൾ കൂട്ടത്തോടെ രാജിവെക്കുകയും ചെയ്തതിനാൽ, 1956-ൽ കാലാവധി അവസാനിപ്പിച്ച് അദ്ദേഹത്തോട് സ്ഥാനമൊഴിയാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷവും 31 ദിവസവും മാത്രമാണ് അദ്ദേഹം ഭരണത്തിലിരുന്നത്.
ഹുസൈൻ ഷഹീദ് സുഹ്റവർദി
പാകിസ്ഥാൻ വ്യാപകമായ അക്രമങ്ങളും അട്ടിമറികളും കണ്ട സമയത്താണ് ചൗധരിക്ക് പിന്നാലെ അവാമി ലീഗിൽ നിന്ന് സുഹ്റവർദി അധികാരമേറ്റെടുത്തത്. 1946 ൽ ബംഗാൾ പ്രവിശ്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ നേതൃ ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. ബംഗാൾ പ്രൊവിൻഷ്യൽ മുസ്ലീം ലീഗിനെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിർണായക വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചിരുന്നു.
1957-ൽ രാജിവയ്ക്കാൻ നിർബന്ധിതനായതിനെത്തുടർന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് അദ്ദേഹം ഒഴിഞ്ഞു. 1958-ൽ പട്ടാള അട്ടിമറി ആരംഭിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം അറസ്റ്റിലാവുകയും ചെയ്തു.
ഇബ്രാഹിം ഇസ്മായിൽ ചുന്ദ്രിഗർ
പാക്കിസ്ഥാനിലെ ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയ കാലം പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന ആളുകളിലൊരാളാണ് ചുന്ദ്രിഗർ . ചുന്ദ്രിഗറിനോട് പ്രധാനമന്ത്രിയാകാൻ പ്രസിഡന്റ് ഇസ്കന്ദർ മിർസ ആവശ്യപ്പെട്ടു, 1957 ഒക്ടോബർ 18-ന് റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി, കൃഷക് സ്രാമിക് പാർട്ടി, നിസാം-ഇ-ഇസ്ലാം പാർട്ടി എന്നിവയുടെ സഹായത്തോടെ സർക്കാർ രൂപീകരിച്ചു. രണ്ട് മാസത്തിനുള്ളിൽ, ഇലക്ടറൽ കോളേജിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെയും സഖ്യകക്ഷികളുടെയും പിന്തുണ നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഫിറോസ് ഖാൻ നൂൺ
1957-ൽ ചുന്ദ്രിഗറിനെ പുറത്താക്കിയതിന് ശേഷം പ്രസിഡന്റ് ഇസ്കന്ദർ മിർസ പ്രധാനമന്ത്രിയാകാൻ നൂണിനെ ക്ഷണിച്ചു, എന്നാൽ രാജ്യത്തിന്റെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുക്കാനുള്ള മിർസയുടെ ശ്രമങ്ങൾ കാരണം ഇരുവരും തമ്മിലെ ബന്ധം പെട്ടെന്ന് വഷളായി. ഇത് 1958-ലെ അട്ടിമറിയിൽ കലാശിച്ചു, അതിൽ ഖാനെ മിർസ പുറത്താക്കുകയും ഭരണഘടന റദ്ദാക്കുകയും രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. മിർസയെ പിന്നീട് സൈനിക ജനറൽ അയൂബ് ഖാൻ പുറത്താക്കി. നോണിന്റെ കാലാവധി ആകെ 9 മാസവും 21 ദിവസവും നീണ്ടുനിന്നു.
സൈനിക ഭരണം
1958-ൽ ജനറൽ അയൂബ് ഖാൻ സൈനികനിയമം ഏർപ്പെടുത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് പാകിസ്ഥാൻ ഏകദേശം പതിറ്റാണ്ടോളം നീണ്ട സൈനിക ഭരണത്തിലേക്ക് കടന്നു. മന്ത്രാലയങ്ങൾ ക്രമാനുഗതമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും തകർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു, 1958 ഒക്ടോബറിൽ, അടുത്ത വർഷം ദേശീയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കാനിരിക്കെ, ജനറൽ മുഹമ്മദ് അയൂബ് ഖാൻ ഒരു സൈനിക അട്ടിമറി നടത്തി. 1958 നും 1969 നും ഇടയിൽ, സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണത്തിലൂടെ പ്രസിഡന്റ് അയൂബ് ഖാന് സർക്കാരിനെ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. 1965-ലെ ഇന്ത്യയുമായുള്ള യുദ്ധത്തിന് ശേഷം, കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാനിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പ്രാദേശിക അസംതൃപ്തിയും പടിഞ്ഞാറൻ പാകിസ്ഥാനിലെ നഗര അശാന്തിയും അയൂബ് ഖാന്റെ അധികാരത്തെ ബാധിച്ചു. 1969 മാർച്ചിൽ അധികാരം ഉപേക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം നിർബന്ധിതനായി.
അയൂബ് ഖാന് ശേഷം 1969-1971 കാലയളവിലെ രണ്ടാമത്തെ സൈനിക ഭരണകൂടത്തിന്റെ തലവനായിരുന്നു ജനറൽ ആഘ മുഹമ്മദ് യഹ്യാ ഖാൻ. അപ്പോഴേക്കും രാജ്യം അതിന്റെ ഇരുപത്തിയഞ്ച് വർഷത്തെ കാലയളവിൽ സൈനിക ഭരണത്തിന് കീഴിലുള്ള 13 വർഷങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.
നൂറുൽ അമീൻ
ബംഗ്ലാദേശ് വിമോചനയുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടടുത്ത്, കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാനിൽ നിന്നുള്ള രാഷ്ട്രീയക്കാരനായ നൂറുൽ അമിനെ 1971 ഡിസംബർ 6-ന് ജനറൽ യഹ്യാ ഖാൻ പ്രധാനമന്ത്രിയായി നിയമിച്ചു. എന്നാൽ പാകിസ്താന്റെ പരാജയത്തിനും കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാന്റെ രൂപീകരണത്തിനും ശേഷം യഹ്യാ ഖാൻ രാജിവച്ചു. സുൽഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോയ്ക്ക് പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം കൈമാറി. കേവലം 13 ദിവസം മാത്രം പ്രധാനമന്ത്രിപദം വഹിച്ച നൂറുൽ അമീനോട് സ്ഥാനം ഒഴിയാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞ് രണ്ട് ദിവസത്തിന് ശേഷം പാകിസ്ഥാന്റെ ആദ്യത്തെ, ഏക വൈസ് പ്രസിഡന്റായി അദ്ദേഹം സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.
സുൽഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോ
ജനറൽ അയൂബിന്റെ മന്ത്രിസഭയിൽ നിന്ന് പുറത്തായതിന് ശേഷം സുൽഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോ പാകിസ്ഥാൻ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി (പിപിപി) ആരംഭിച്ചു. 1970 ഡിസംബറിൽ നടന്ന പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാർട്ടി പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിൽ വൻ ഭൂരിപക്ഷം നേടിയിരുന്നുവെങ്കിലും കിഴക്കൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ ഭൂരിഭാഗം സീറ്റുകളും നേടിയ ഷെയ്ഖ് മുജീബിന്റെ അവാമി ലീഗുമായി ധാരണയിലെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
1973 ലെ ഭരണഘടന നിലവിൽ വന്നതിന് ശേഷം, പാർലമെന്റിൽ ഭൂരിപക്ഷം വോട്ടുകൾ നേടിയതിന് ശേഷം സുൽഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോ പ്രധാനമന്ത്രിയാകാൻ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു. 1977 മാർച്ചിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷം അദ്ദേഹം പ്രധാനമന്ത്രിയായി അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി, പക്ഷേ കുറച്ച് സമയത്തേക്ക് മാത്രമായിരുന്നു അത്.
1977-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭൂട്ടോയുടെ പിപിപി വിജയിച്ചെങ്കിലും, പാകിസ്ഥാൻ നാഷണൽ അലയൻസ് എന്ന ഒമ്പത് പാർട്ടികളുടെ സഖ്യം പിപിക്കെതിരെ വോട്ടിൽ കൃത്രിമം കാണിച്ചെന്ന് ആരോപിച്ചു.
നഗരമേഖലകളിലെ അക്രമാസക്തമായ അശാന്തി ജനറൽ സിയാ-ഉൽ ഹഖിന്റെ കീഴിലുള്ള സൈന്യത്തിന് രാഷ്ട്രീയ രംഗത്തേക്ക് ശക്തമായ തിരിച്ചുവരവിനുള്ള കാരണം നൽകി. 1977 ജൂലൈ 5-ന് പാകിസ്ഥാൻ വീണ്ടും സൈനിക ഭരണത്തിന് കീഴിലാവുകയും 1973-ലെ ഭരണഘടന സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 3 വർഷവും 10 മാസവും 21 ദിവസവുമാണ് സുൽഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിപദവിയുടെ ആകെ കാലാവധി.
സൈന്യം തിരിച്ചുവരുന്നു
അധികാരമേറ്റയുടൻ ജനറൽ സിയ എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളെയും നിരോധിക്കുകയും പാകിസ്ഥാൻ ഭരണകൂടത്തെയും സമൂഹത്തെയും ഇസ്ലാമിക രൂപത്തിലാക്കാനുള്ള തന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 1979 ഏപ്രിലിൽ ഭൂട്ടോയെ കൊലക്കുറ്റം ചുമത്തി വധിക്കുകയും പിപിപിയുടെ ശേഷിച്ച നേതൃത്വത്തെ ജയിലിലടക്കുകയോ നാടുകടത്തുകയോ ചെയ്തു.
1985 ഡിസംബർ 30-ന്, വിവാദമായ “ഇസ്ലാമിക” റഫറണ്ടത്തിൽ സ്വന്തം നിലപാട് സ്ഥിരീകരിച്ചതിന് ശേഷം, പ്രവിശ്യാ ദേശീയ അസംബ്ലികളിലേക്ക് ഒരു പുതിയ ഘട്ട കക്ഷിരഹിത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പൂർത്തിയാക്കി. 1973 ലെ ഭരണഘടനയിൽ നിരവധി ഭേദഗതികൾ കൊണ്ടുവന്ന ശേഷം, സിയ ഒടുവിൽ പട്ടാള നിയമവും പിൻവലിച്ചു. പാക്കിസ്ഥാനിൽ ഒരു പുതിയ ജനാധിപത്യ യുഗത്തിന്റെ ഉദയം പ്രഖ്യാപിച്ചു.
മുഹമ്മദ് ഖാൻ ജുനെജോ
1985-ലെ പാർട്ടി ഇതര തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മുഹമ്മദ് ഖാൻ ജുനജോ തന്റെ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും സർക്കാർ രൂപീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രസിഡന്റ് സിയ ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു. മൂന്ന് വർഷവും രണ്ട് മാസവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം തുടർന്നു. പിന്നീട് ക്രമസമാധാന തകർച്ചയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കി. അപ്പോഴേക്കും പ്രസിഡന്റ് സിയയുമായുള്ള ജുനെജോയുടെ ബന്ധം വഷളായിരുന്നു. വിവാദമായ എട്ടാം ഭേദഗതി ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തെ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്തത്.
ബേനസീർ ഭൂട്ടോ
സിയയുടെ മരണശേഷം നടന്ന 1988-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ, രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ വീണ്ടും തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ചു. ഡിസംബർ രണ്ടിന് ബേനസീർ ഭൂട്ടോ പ്രധാനമന്ത്രിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ പ്രധാനമന്ത്രിയും ആധുനിക മുസ്ലീം രാഷ്ട്രത്തെ നയിക്കുന്ന ആദ്യ വനിതയുമായി ബേനസീർ ഭൂട്ടോ.
1989-ൽ ഒരു ഇംപീച്ച്മെന്റ് നീക്കത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ അവരുടെ ഭരണം “ഭരണഘടനയ്ക്കും നിയമത്തിനും വിരുദ്ധമാണ്” എന്നും അഴിമതി, സ്വജനപക്ഷപാതം, മറ്റ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവ നിറഞ്ഞതാണെന്നും ആരോപിച്ച് 1990 ഓഗസ്റ്റ് ആറിന് പ്രസിഡന്റ് ഗുലാം ഇഷാഖ് ഖാൻ പിരിച്ചുവിട്ടു.
1993-ൽ അവർ അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി, സാമ്പത്തിക സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിനും സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്കും മേൽനോട്ടം വഹിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ സഹോദരൻ മുർതാസയുടെ കൊലപാതകം, 1995 ലെ പരാജയപ്പെട്ട അട്ടിമറി, അവരും ഭർത്താവ് ആസിഫ് അലി സർദാരിയും ഉൾപ്പെട്ട ഒരു കൈക്കൂലി അഴിമതി എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി വിവാദങ്ങളാൽ അവരുടെ സർക്കാരിന് കോട്ടം സംഭവിച്ചു. അതിന്റെ ഫലമായി പ്രസിഡന്റ് ഫാറൂഖ് ലെഗാരി അവരുടെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിട്ടു. 4 വർഷവും 8 മാസവും 7 ദിവസവും അവർ പ്രധാനമന്ത്രിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.
നവാസ് ഷെരീഫ്
1990-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വിജയിച്ച് നവാസ് ഷെരീഫ് 12-ാമത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി. എട്ടാം ഭേദഗതിയിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ച അധികാരം ഉപയോഗിച്ച് പ്രസിഡന്റ് ഗുലാം ഇഷാഖ് ഖാൻ ദേശീയ അസംബ്ലി പിരിച്ചുവിട്ട് ഏപ്രിൽ 18-ന് ഇടക്കാല പ്രധാനമന്ത്രിയെ നിയമിച്ചിരുന്നു. 1993. ഷെരീഫ് സുപ്രീം കോടതിയിൽ പോയി, കോടതി മെയ് 26-ന് അദ്ദേഹത്തിന് അനുകൂലമായി വിധിച്ചു. സൈന്യത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തെത്തുടർന്ന് ഒരു കരാറിലെത്താൻ ഷരീഫ് നിർബന്ധിതനായി. 1993 ജൂലൈയിൽ ഗുലാം ഇസ്ഹാഖ് ഖാനൊപ്പം അദ്ദേഹം രാജി സമർപ്പിച്ചു.
1997 ഫെബ്രുവരിയിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജനവിധി നേടിയ ശേഷം തുടർച്ചയായി രണ്ടാം തവണയും ഷരീഫ് മടങ്ങിയെത്തി. 1999 ഒക്ടോബറിൽ സൈനിക മേധാവി പർവേസ് മുഷറഫ് ഒരു അട്ടിമറി നടത്തുന്നതിന് വരെ അദ്ദേഹം മൂന്ന് വർഷത്തിൽ താഴെ മാത്രമേ അധികാരത്തിൽ തുടർന്നുള്ളൂ.
2013 ജൂണിൽ മറ്റൊരു വ്യക്തമായ ഭൂരിപക്ഷം നേടി മൂന്നാം തവണയും അദ്ദേഹം അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി. എന്നാൽയ പാനമ പേപ്പേഴ്സ് കേസിന്റെ ഫലമായി 2017 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സുപ്രീം കോടതി അദ്ദേഹത്തെ അയോഗ്യനാക്കി. മൊത്തത്തിൽ, ഷെരീഫ് 9 വർഷത്തിലേറെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.
മുഷറഫിന്റെ നാളുകൾ
മുഷറഫിന്റെ കീഴിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ മൂന്ന് പ്രധാനമന്ത്രിമാരുണ്ടായിരുന്നു – മിർ സഫറുള്ള ഖാൻ ജമാലി, ചൗധരി ഷുജാത് ഹുസൈൻ, ഷൗക്കത്ത് അസീസ് എന്നിവർ. ചൗധരി ഷുജാതിന്റേതായിരുന്നു ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ കാലാവധി, രണ്ട് മാസം. പിന്നീട് 2004-ൽ അസീസ് പ്രധാനമന്ത്രിയായി. 2007 നവംബറിൽ പാർലമെന്ററി കാലാവധി അവസാനിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം അധികാരം വിട്ടു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം കാലാവധി തീർന്ന ശേഷം സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞ ആദ്യ പാകിസ്ഥാൻ പ്രധാനമന്ത്രിയായി.
യൂസഫ് റാസ ഗില്ലാനി
2008 ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പാകിസ്ഥാൻ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടിയുടെ വിജയത്തെ തുടർന്ന് യൂസഫ് റാസ ഗില്ലാനി പ്രധാനമന്ത്രിയായി. ഈ കാലയളവിൽ, ആർട്ടിക്കിൾ 58 (2) (ബി) പ്രകാരമുള്ള രാഷ്ട്രപതിയുടെ അധികാരങ്ങൾ പാർലമെന്റ് പിൻവലിച്ചു. ഇതേത്തുടർന്നാണ് പ്രധാനമന്ത്രിമാരെ പുറത്താക്കുന്ന രീതി രാഷ്ട്രപതിയുടെ ഓഫീസിൽ നിന്ന് ജുഡീഷ്യറിയിലേക്ക് മാറിയത്. പ്രസിഡന്റ് ആസിഫ് അലി സർദാരിക്കെതിരായ അഴിമതിക്കേസുകൾ വീണ്ടും തുറക്കാൻ സ്വിസ് അധികാരികൾക്ക് കത്തെഴുതാത്തതിന് സുപ്രീം കോടതി അദ്ദേഹത്തെ അയോഗ്യനാക്കിയതിനെത്തുടർന്ന് 2012 ജൂണിൽ ഗില്ലാനിക്ക് അധികാരം ഒഴിയേണ്ടിവന്നു.
രാജാ പെർവൈസ് അഷ്റഫ് 2013 മാർച്ച് വരെ പിപിപി സർക്കാരിന്റെ ശേഷിക്കുന്ന കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കി.
ഇമ്രാൻ ഖാൻ
നവാസ് ഷെരീഫിനെ സുപ്രീം കോടതി പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനത്തുനിന്ന് അയോഗ്യനാക്കിയതിന് ശേഷം നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മുൻ ക്രിക്കറ്റ് താരവും പാകിസ്ഥാൻ തെഹ്രീക്-ഇ-ഇൻസാഫ് നേതാവുമായ ഇമ്രാൻ ഖാൻ പ്രധാനമന്ത്രിയായി. 2018 ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തെഹ്രീക്-ഇ-ഇൻസാഫ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സീറ്റുകൾ നേടിയ കക്ഷിയായിരുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും, ഖാന്റെ താരതമ്യേന സ്ഥിരതയുള്ള കാലാവധി കഴിഞ്ഞ വർഷം അവസാനത്തോടെ അയഞ്ഞുതുടങ്ങി. സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലുള്ള അതൃപ്തി രൂക്ഷമാവുകയും നേതൃത്വത്തെച്ചൊല്ലി സൈന്യവുമായുള്ള തർക്കം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിന്തുണ നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
